Venster op Oost-Groningen: Veendam

Dit is dan de allerlaatste. Hij stond al een poosje klaar, maar niet alle foto's waren gelukt. Vandaag was het mooi, fris voorjaarsweer, dus naar Veendam.
Op de kruising Ubbo Wilkensstraat en Van Beresteijnstraat is een open ruimte. Hier staat nog steeds een geel venster.

Zo'n beetje midden in het centrum ligt de hertenkamp.

Er om heen belangrijke voorzieningen in statige gebouwen:
De school (Noordepoortcollege) en het Veenkoloniaal Museum.
Aan deze kant van het centrum liggen straten met fraaie stadsvilla's en mooi ontworpen rijtjeshuizen.

 

Er staat dus ook een uitbundige fontein.

Zoals in zoveel plaatsen leek het de bestuurders een goed idee om te "moderniseren". Een tamelijk lelijk winkelcentrum was het resultaat. Steeds opnieuw aangepast, gerevitaliseerd en wat dies meer zij; net zoals in zoveel andere plaatsen. Wanneer leren die gemeentebestuurders eens iets van elkaar? Ezels en zo....

Maar zoals met alles, het is maar hoe je er tegen aan kijkt.
Er tegenover staat het Veenkoloniaal Museum, met daaraan een nieuwe vleugel: het Van Beresteyncentrum, theater, bibliotheek, kunstuitleen.

En zo ziet het er toch vrolijk uit?

links het museum

oud gedeelte

nieuw gedeelte

Is het niet net een schip? Kijk eens wat er op het binnenplein staat.

een echt schip

Het gele venster vraagt aandacht voor uitingen van rijkdom. Zoals in iedere Nederlandse plaats van enige omvang zijn er wijken/straten met mooie villa's van rond de eeuwwisseling (1880-1920?). Het meest opvallende ervan vind ik hier (maar ook bv in Groningen, Winschoten, Stadskanaal etc.) dat de huizen relatief groot zijn, maar de kavels klein.
Het gaf zeker geen pas, "dik doun in toene". Dan heb je ook niet veel tuin nodig.
Minstens zo interessant vind ik de sociale woningbouw, daarvan staan fraaie voorbeelden in Veendam. Maar dat komt een andere keer wel.

Ik ben nu klaar met de gele vensters, maar nog niet met de plaatsen waar ze staan/stonden. Zoveel te zien, zoveel te leren. Dat heb ik er toch maar weer van meegekregen. En voorwaarts!


Veendam  Veendam is sinds enige tijd bereikbaar met de trein! (Vanaf station Groningen centraal)
voor info museum: klik hier

Het museum en het centrum liggen ligt op ongeveer 10 á 15 minuten lopen vanaf het station. Voor auto's zijn diverse parkeergelegenheden midden in het centrum.

Venster op Oost-Groningen: Noordbroek

Zo, we zullen de laatste vensters maar eens bij langs gaan. Vandaag de kerk van Noordbroek.

 De folder heeft het over "600 jaar in beeld", maar volgens andere bronnen is de kerk nog ouder. In "Alle middeleeuwse kerken. Van Harlingen tot Wilhelmshaven" stelt P. Karstkarel dat de kerk tot stand is gekomen in de periode 1298 tot 1335.

Van eerbiedwaardige leeftijd dus. De buitenkant van de kerk is een feest van metselwerk. Allerlei patronen: het doet mij altijd aan tweed denken.

Het interieur is van prachtig schilderwerk voorzien. Merkwaardige vogels, en Christoforus, die Jezus op een wat ongemakkelijke manier op zijn schouder draagt, wordt vergezeld door twee zeemeerminnen.

voor foto klik hier


Ik heb hier geschiedenis liggen. Eén van mijn voorvaderen was opgeleid tot predikant (preken is een typisch familietrekje), en zou in Noordbroek op de kansel zijn woordje doen. Helaas, hij was te verlegen (ook al zo'n familiaire aandoening). In een (wat warrige) tekst staat dat hij de vrijmoedigheid miste om in het openbaar te spreken. voor de betreffende tekst klik hier  
De arme man. In 1692 werd hij schoolmeester te Eexta, hij bleef dus in de buurt.

De toren staat los van de kerk en is ook middeleeuws, uit de eerste helft van de 14de eeuw.

De plaats van de klok is opvallend, maar goed zichtbaar voor een ieder die over de hoofdweg loopt of rijdt. Ik denk dat die weg minstens zo oud is als de kerk. Overigens, ook in Beerta staat de toren los van de kerk, en zit de klok tegen de hoek van de toren.
Naast de kerk staat de voormalige pastorie, nu niet langer in functie. Veel jonger in leeftijd, maar evengoed een mooi gebouw.

 Erachter ligt een slingertuin.

De tuin eindigt met een kunstmatige verhoging. Volgens sommigen "de hoogste van de provincie", maar daar zet ik toch vraagtekens bij. In Meeden en Winschoten bijvoorbeeld, of in Pieterburen, zijn ook hoge. Maar kom, het is geen wedstrijd.

Het is in ieder geval wel een grote tuin, daar kun je echt een ommetje in maken. Nu alles kaal is, kun je het geheel goed overzien. Op het kerkhof bloeiden al sneeuwklokjes. Alles, alles wacht op voorjaar. Nog even geduld.

Noordbroek, gemeente Menterwolde, Groningen
Foto's: A.B. van der Ploeg, P.M. van der Ploeg en van Aag zelf

Vensters op Oost-Groningen (8): Nieuw Statenzijl

Stil is het...

Hier is het einde van de wereld....

Nou ja, dat is misschien een beetje overdreven. Maar het is wel aan de rand van Nederland.
Dat huisje rechts, aan de rand van het rietveld, dat is de Kiekkaaste. Er loopt een vlonderpad heen, door het riet. Van harte aanbevolen!
Nog een foto met uitzicht, een paar meter verderop:

Daar staat íe, op de dijk bij het sluizencomplex van Nieuw Statenzijl. Een groot waterbouwkundig bouwwerk, dat er voor zorgt dat onze voeten droog blijven.
Meestal treffen we meer bezoekers, maar vandaag zijn we alleen met honderden ganzen. En lucht, heel veel lucht.

In de zomer liggen hier meestal wel wat boten aangemeerd. Je hoort dan van die zomerse geluiden; een kabel die tegen een mast slaat, het gekraak van een scheepswand, golfjes die tegen een boeg kabbelen. Maar vandaag: niets van dat alles. Elk seizoen heeft zijn eigen geluiden.

Daar ligt Duitsland. Gaan we vandaag niet heen.

Dit is de Westerwoldse Aa: dwars door drie aan elkaar grenzende polders: de Kroonpolder, de Stadspolder en de Reiderwolderpolder. En daar, achter de horizon, is ons thuis. Daar gaan we weer heen: warm worden met thee en koek.

Voor informatie over de sluizen: klik hier

Nieuw Statenzijl ligt in de gemeente Oldambt, Groningen
Foto's: P.M. van der Ploeg

Vensters op Oost-Groningen (7): Oudeschans.

Hoe langer we hier rondlopen, hoe meer ik er van doordrongen raak hoezeer de 80-jarige Oorlog (of de Nederlandse/Nationale Opstand) het landschap hier heeft beïnvloed. En steeds denk ik dan met medelijden aan die mannen, die lopend uit alle delen van Europa hier in mist, kou en moeras hun einde vonden. Man zegt dan, dat het meest Nederlandse huurlingen waren. Alsof zo'n jongen uit Breda enige affiniteit met Jipsingboertange had. Ik bedoel maar.
Oudeschans is een vestinkje, door Willem Lodewijk aaangelegd in, pak hem beet, 1593. In de 20ste eeuw was er niet veel meer te zien van de oude vesting, maar in de laatste jaren zijn de contouren weer zichtbaar gemaakt.
Hoewel piepklein (plm. 90 inwoners) is het hier in de zomer behoorlijk druk.
In het garnizoenskerkje worden goedbezochte concerten georganiseerd.

Er zijn wat galerieën, een horecagelegenheid en een vestingmuseum.

met kanon!

Hier staat het gele kader.

Het mooie pand daarachter is o.a. met subsidie van Europa gerestaureerd. (Er komt heus wel eens wat deze kant op).
Stampend in de sneeuw zagen we opeens een glimpje voorjaar.

winterakonieten.

Nou vooruit, nog even door de hoofdstraat. Daar troffen we nog een prachtige telefooncel aan.

Op dinsdagmiddag bij 4 graden onder nul kun je hier het spreekwoordelijke kanon afschieten. Van het voorjaar nog eens, en dan langs de bastions lopen: leuk. En kijk vooral ook eens op Google maps naar Oudeschans, goed inzoomen en je ziet de vesting vorm krijgen.

Oudeschans ligt in de gemeente Bellingwedde, Groningen
Foto's: P.M. van der Ploeg en van Aag zelf

Uit: Vensters op Oost-Groningen: Bourtange (5)

Bourtange

Het Vestingplaatsje Bourtange is redelijk bekend. We gaan er ongeveer één keer per jaar heen om wat rond te wandelen. Bij de Sikkepit (website Sikkepit ) wat lekkers kopen, in de vesting een ijsje eten.

Vriese Poort

In de afgelopen jaren is er hard gewerkt aan het gebied buiten de wallen. Op een wat achtergelegen plek aan de Redouteweg staat weer een geel venster. We waren daar nog nooit geweest, voor ons dus ook weer een verrassing.

Vroeger was dit een moeras. Om de waterstand te regelen werd er een sluisje aangelegd. Dit is misschien wel het kleinste sluisje dat ik ooit gezien heb.

En daar is de Soldatendijk. Daar moeten we later maar eens helemaal overheen lopen.

Het leuke is, dat we ook al eens aan de andere kant geweest zijn, op één van onze zoektochten naar grenspalen. Bij Abeltjeshuis de grens over en dan meteen links een wandelpad op. (Abeltjeshuis was een boerderij annex herberg aan de heirweg van Groningen naar Münster). Er staan er een aantal, waaronder deze:

Er staat R(espublica) B(elgica) F(oederata)

Aan de andere kant staat Ep(iscopatus) M()onasteriensis (Bisdom Münster). We zagen ook dit:

Dat zou dan de andere kant van de dijk kunnen zijn. Met een informatief stukje steen:

Zoals gebruikelijk leidt een kort bezoek tot plannen voor de toekomst: nog eens kijken,verder wandelen, etc. Maar voor vandaag was het genoeg.

Meer informatie over de Redoute
over Bourtange:: klik hier

Bourtange ligt in de gemeente Vlagtwedde, Groningen
Foto's: A.B. van der Ploeg en P.M. van der Ploeg

Uit: Vensters op Oost-Groningen Zeven Bruggetjes (4)

Zeven Bruggetjes

Langs het Stadskanaal, dat is het kanaal dat loopt van Wildervank via Stadskanaal (de plaats) tot Ter Apel, staat ietwat van de weg geplaatst, een geel venster.

Dit is het Stadskanaal. Plannen om het kanaal te graven kregen vorm in 1765 en in 1856 werd Ter Apel bereikt. Bij zo'n onafzienlijk lang kanaal denk ik altijd aan de mensen die dit gegraven hebben. Met een schop en een kruiwagen werd heel Nederland dooraderd. Onvoorstelbaar. Zeker als het weer is zoals vandaag: donker, nat, koud.

Daar staat 'ie. Dit venster richt de aandacht op de vele zijkanalen die op zo'n hoofdkanaal uitkwamen. In eerste instantie voor de afvoer van de gestoken turf, later voor het transport van landbouwgewassen.

zijtak

Zo ziet Oost-Groningen er ook uit: vlak, de horizon ver weg. En in deze tijd van het jaar niet geschikt voor de wat somber ingestelde medemens.

Vele van die zijkanalen zijn inmiddels dichtgegroeid of gedempt. Dat gaat vrij snel, als je de boel niet goed bijhoudt:

Maar in dit stukje veenkolonie zijn nog wat oude landschapselementen bewaard gebleven: zeven bruggetjes op een rij:

Het zijn er echt zeven, ik heb ze geteld. Er loopt een fietspad, dus volgend jaar in mei of juni gaan we daar fietsen. Het is er dan prachtig: fris groen op het veld, de bermen vol bloemen, leeuwerikken in de lucht. Zonder dit project had ik van dat fietspad geen weet gehad. Weer wat geleerd. Op naar de volgende!

Zeven Bruggetjes ligt tussen de Veendam en Stadskanaal, Groningen
Foto's: A.B. van der Ploeg en P.M. van der Ploeg

Uit: Vensters in Oost-Groningen Smeerling (3)

Smeerling

Zolang wij hier wonen, komen we regelmatig in Smeerling. In de loop der jaren is het landschap veranderd, van overwegend agrarisch in natuur.

De Ruiten Aa kronkelt als vanouds.

Dit is deels een open, deels een coulissenlandschap, waar je vossensporen vindt en de Wielewaal hoort. Heggen en boomsingels omzomen de velden.

 De bomen zijn oud, de natuur is "nieuw" en de combinatie is wonderschoon, het hele jaar door.

 Ook hier staat een geel venster.

We kennen de weg daar. Er zijn korte blokjes om, maar natuurlijk zijn ook langere wandeltochten mogelijk. Natuurmonumenten heeft het beheer en heeft de wandelmogelijkheden in kaart gebracht.
wandelroute? Klik hier!

Smeerling heeft ook een aantal monumentale boerderijen, van het Westerwoldse type, uit de 17de en 18de eeuw. Ze liggen mooi bij elkaar gegroept.

Twee aanbevelingen: doe stevige schoenen aan, of laarzen. In de winter is het aanwezige Theehuys gesloten gesloten. In het naburige Onstwedde zijn op zondag de meeste, zo niet alle horecagelegenheden dicht. In Vlagtwedde, ook vlakbij, is op zondag wel het een en ander open.

Smeerling ligt in de gemeente Stadskanaal, Groningen
Foto's: A.B. van der Ploeg en P.M. van der Ploeg

Uit: Vensters in Oost-Groningen Ter Borg (2)

Ter Borg

Nu het jaar op zijn eind loopt wordt het tijd om wat puntjes op verschillende i's te zetten.
Om te beginnen maar eens verder met de Vensters op Oost-Groningen.
Tussen Sellingen en Ter Apel ligt het buurschap Ter Borg. Er ligt een mooi heidegebied, waar het goed wandelen is.
bijvoorbeeld deze tocht

Het is misschien handig om te weten dat er géén honden mee mogen, dit in verband met de aanwezigheid van grazers.

 

Een eindje wandelen en daar doemt het venster al op. Het is nog maar halverwege de middag, maar het wordt nu eenmaal vroeg donker in november.

doorkijkje van de ene kant

doorkijkje van de andere kant

Kijk, de maan.
En ook hier is het een vreemde ervaring, zo'n gele rechthoek, midden in het landschap.

Ter Borg bestaat verder uit een aantal monumentale boerderijen.

De boerderijen (en een schaapskooi) zijn aan de Borgerweg gelegen.
Er zijn verschillende verklaringen over de naam: er zou een borg gestaan hebben, óf er zou heel vroeger al een familie Borg gewoond hebben, die hun naam aan de streek hebben gegeven, óf de familie Borg is naar de streek vernoemd, daarbij zou Borg voor "berg" staan.  Het landschap is inderdaad wat glooiend, maar berg is wel erg optimistisch verwoord. Toch is het zeker de moeite waard om hier te wandelen en te fietsen, met of zonder venster.


Ter Borg ligt in de gemeente Vlagtwedde, Groningen
Foto's: A.B. van der Ploeg en P.M. van der Ploeg